2. Kształtowanie własnej kariery zawodowej

2.1. Kilka słów o motywacji do pracy

Znajdź pracę, którą lubisz, a do końca życia nie będziesz musiał pracować.
Konfucjusz

Lubię pracę. Praca mnie wręcz fascynuje. Mogę siedzieć i przyglądać się jej godzinami.
Jerome K. Jerome

Czy zastanawiałeś się kiedyś, w jakim celu ludzie pracują? Dlaczego studenci gorączkowo poszukują pracy na wakacje? Czy przyglądając się kasjerce w supermarkecie nie myślisz sobie, że harowanie po 12 godzin za marne wynagrodzenie (mam nadzieję, że nie czyta tego specjalista od prawa pracy), nie ma sensu? Więc dlaczego D. McGregor i A. Maslow stwierdzili ponad 50 lat temu, że praca jest wartością samą w sobie? Zatem dlaczego chcemy (a może musimy - jak myślisz?) pracować? Powodów jest, co najmniej kilkanaście:

Czy kiedyś zastanawiałeś się, dlaczego chciałbyś pracować? Powiesz, że wszyscy pracują, i że tak świat jest urządzony. Ja jednak będę nalegać, żebyś się nad tym zastanowił głębiej. Spróbuj wypełnić kwestionariusz na następnej stronie, szeregując odpowiedzi od najbardziej ważnej do tej, która stanowi dla Ciebie powód najmniej istotny. Uświadomienie sobie własnych wewnętrznych motywów nie jest wcale takie łatwe, jak się wydaje na pierwszy rzut oka. Dla rozwoju zawodowego jest to jednak bardzo istotne.

Spróbuj teraz określić, które z argumentów są dla Ciebie najbardziej istotne i przyporządkuj im wartość 5, a które są mniej ważne - im przyporządkuj odpowiednio wartości: 4, 3, 2, 1. Podlicz punkty po obydwu stronach formularza, a następnie odejmij punkty z części B, od punktów z części A. Wynik pomogą Ci zinterpretować powyższe sugestie.

Kwestionariusz motywacyjny

A. Dla czego chcę pracować?

B. Dla czego nie chcę pracować?

Interpretacja wyników ćwiczenia

  • 40 punktów i więcej – hm, chyba oszukiwałeś, a może pomyliłeś się w obliczeniach, zweryfikuj to;
  • 30-39 - masz bardzo silną motywację do pracy, co oznacza, że łatwiej niż innym będzie Ci ją zdobyć;
  • 20-29 – masz silną motywację, ale wiesz, że praca to nie tylko wyzwania i przyjemności;
  • 10-19 - powinieneś myśleć o pracy bardziej pozytywnie;
  • 10 punktów i mniej – coś krucho z Twoją motywacją do pracy; musisz pamiętać, że dużo trudniej trafić szóstkę w TotoLotka, niż znaleźć dobrą pracę;

2.2. Musisz umieć się sprzedać

Teraz pora na mini autoanalizę. Czy zastanawiałeś się, jaki jesteś, jak widzą Cię inni, jakie masz wady, a jakie zalety? Czy umiałbyś „dobrze się sprzedać”, a dokładniej mówiąc - swoją wiedzę, doświadczenie, kwalifikacje, umiejętności, wizerunek? Szukając pracy warto na początku zrobić porządny rachunek sumienia, a później pomyśleć o sobie pozytywnie, a nawet super pozytywnie. Jeśli będziesz umiał cenić własną osobę, to prawdopodobnie również pracodawcy wydasz się atrakcyjnym kandydatem.

Popatrz na ćwiczenie obok, przeanalizuj zdania, które napisałam i postaw znak x przy każdym, które odnosi się do Ciebie. Ciekawa jestem jak wypadłeś? teraz ułóż samodzielnie zdanie, które mogłoby być Twoją tzw. unikalną propozycją sprzedaży (USP- unique selling proposition). I wykorzystuj je tak często, jak tylko zajdzie potrzeba! Pamiętaj, że wiara w siebie to przede wszystkim akceptacja własnej osoby, pozytywny wizerunek samego siebie. Każdy z nas ma jakieś wady i słabostki, ale o nich Twój potencjalny pracodawca nie musi akurat wiedzieć.

Autoanaliza

1. Mam zdolność przekonywania i argumentowania -
2. Łatwo się adaptuję -
3. Mam silną motywację -
4. Jestem:
· zdecydowany -
· dobrym organizatorem-
· dobrze wykwalifikowany -
· elastyczny -
· godny zaufania -
· rzeczowy -
· uczciwy -
· punktualny -
· pewny siebie -
· entuzjastyczny -
· rzetelny -
· wytrwały -
· asertywny -
· empatyczny -
· sprawny fizycznie -
· przyjacielski -
· tolerancyjny -
· kreatywny -
· profesjonalistą -
· obiektywny -
· przedsiębiorczy -
· bystry -
· zrównoważony -
5. Mam miłą aparycję -
6. Wzbudzam zaufanie -
7. Byłem (jestem) najlepszy na roku (w klasie) -
8. Umiem pracować w grupie -
9. Lubię rozwiązywać problemy -
10. Jeżeli popełniam błędy, wyciągam z nich wnioski -
11. Umiem poradzić sobie ze stresem -
12. Potrafię być zaangażowany

Twoje USP

2.3. Ścieżki kariery zawodowej

Pojęcie kariera, używane do opisania różnych funkcji współczesnego człowieka, nas interesuje z punktu widzenia socjologii pracy. Kariera zawodowa, o której traktuje ten podrozdział, wypływa bezpośrednio z kariery życiowej człowieka. Karierę życiową kształtujemy przez cały okres życia, poprzez procesy rozwoju postaw, kwalifikacji, umiejętności, hobby, awanse zawodowe, udane życie rodzinne, sukcesy osobiste, itd. Jak można określić karierę zawodową - popatrz na słowniczek. Po zapoznaniu się z przytoczonymi definicjami pomyśl i spróbuj odpowiedzieć na pytanie: czym dla Ciebie jest kariera zawodowa i poprzez co się wyrażą (awanse, podwyżki, komfort życia, szacunek, prestiż, poczucie zadowolenia)? Swoje przemyślenia wyraź słowami, a następnie uzupełnij poniższy tekst.

Dla mnie kariera zawodowa oznacza:

Kariera bez granic – to ścieżka zajmowanych kolejno stanowisk, na podstawie rozwijanych umiejętności, nie w jednej lecz w wielu firmach. Oznacza ona mobilność zawodową, pracę na kilku stanowiskach pracy, często w niepełnym wymiarze godzin.

Rozwój kariery zawodowej jest nierozłącznie związany z przyjętym modelem polityki personalnej firmy, w której pracujemy. O ile pracownik może w miarę samodzielnie planować swoją karierę zawodową, o tyle proces zarządzania karierą zawodową jest domeną przedsiębiorstwa. Planowanie kariery jest procesem, w którym pracownik identyfikuje i podejmuje działania, skierowane na osiągnięcie swoich celów zawodowych. Zarządzanie karierą zawodową polega natomiast na wyborze, ocenie i rozwijaniu przez przedsiębiorstwo pracowników tak, aby zapewnić sobie grupę specjalistów zdolnych zaspokoić potrzeby przedsiębiorstwa - obecnie i w przyszłości. Obydwa te procesy spaja określenie rozwój kariery zawodowej, które łączy oczekiwania i plany pracownika, z polityką personalną firmy.

Bliskim pojęciu kariery zawodowej jest samorozwój. Jest to proces zdobywania nowych doświadczeń, umiejętności i wiedzy oraz kształtowanie postaw, które pozwalają zgłębić własny potencjał, a tym samym zdiagnozować i wykorzystać sytuację, w której się znaleźliśmy. Dzięki temu wzrasta pewność siebie, komfort życia oraz zdolność panowania.

Kreowanie kariery zawodowej trwa przez cały okres pracy zawodowej, ale obejmuje również okres przed wejściem na rynek pracy i po przejściu w stan spoczynku. Poniżej przedstawiłam z jakich faz składa się proces kształtowania kariery zawodowej.

Etapy kariery zawodowej

  1. Poszukiwanie – prawdopodobnie jesteś w tej chwili na tym etapie rozwoju zawodowego z uwagi na to, że ma on miejsce przed wejściem na rynek pracy, co w polskich warunkach oznacza do 25. roku życia. Na tym poziomie decydujemy się na wybór ścieżki kształcenia, który później będzie miał decydujące znaczenie dla wykonywanej pracy. Jakie czynniki kształtują wybór ścieżki kształcenia? Głównie rodzice, czasami ich możliwości finansowe, koledzy, nauczyciele, możliwości które stwarza lokalny rynek edukacyjny (dostępność określonych kierunków kształcenia), własna osobowość, przejawiane postawy życiowe, i wreszcie środki masowego przekazu (dokładnie mówiąc model życia, który kreują).
  2. Ustanowienie – w tej fazie szukasz i wybierasz (?) rodzaj i miejsce pracy. Zazwyczaj najwięcej wysiłku wkłada się w pierwszą pracę zawodową, często jednak występują rozbieżności pomiędzy oczekiwaniami młodego człowieka a możliwościami, które niesie rynek pracy, szczególnie w zakresie spodziewanego wynagrodzenia.
  3. Środkowa kariera – na tym etapie przeprowadzasz samoocenę zarówno swojej pracy zawodowej, jak i efektów całego swojego dotychczasowego życia, również rodzinnego. Jeśli taki bilans wypada pomyślnie często następuje okres stabilizacji, który oznacza, że większą uwagę zaczyna się zwracać na zainteresowania, odpoczynek, rodzinę, przyjaciół. W odwrotnym przypadku mogą wystąpić dwie reakcje: frustracji (a potem w konsekwencji załamania i stagnacji zawodowej) lub intensyfikacji wysiłków w celu osiągnięcia założonych celów.
  4. Późna kariera – etap, na którym przekazujesz swoje doświadczenie zawodowe młodszym współpracownikom, chociaż Twoja wydajność pracy nie jest już najwyższa. Przedsiębiorstwa z reguły cenią swoich długoletnich pracowników.
  5. Schyłek kariery – kończysz swoją pracę zawodową, przechodzisz na emeryturę, i co? I zwykle zamiast zadowolenia wynikającego ze stabilizacji finansowej, dużej ilości wolnego czasu popadasz w życiowy marazm i frustrację. Z pewnością znasz osoby będące na tym etapie rozwoju zawodowego.

Nasuwa się pytanie: w jaki sposób zaplanować karierę zawodową lub zacząć nią sterować? Po pierwsze musisz dokonać szczerej samooceny, w której pomogą Ci pytania zamieszczone na następnej stronie.

Etap następny planowania kariery to zbieranie informacji na temat dostępnych karier, czyli wolnych stanowisk pracy, trendów na rynku pracy, możliwości związanych z danymi typami pracy. Z pewnością informacje, które zawarłam w pierwszym rozdziale, mogą być Ci pomocne na tym etapie planowania kariery zawodowej. Często również staże zawodowe, praktyki uczniowskie (studenckie), rozmowy z właścicielami lub menadżerami firm, są doskonałym źródłem informacji na temat dostępnych karier.

Kolejna faza planowania kariery to wybór celów, które chcesz osiągnąć w pracy zawodowej, ale również - dzięki pracy zawodowej. Pamiętaj, by tych celów nie było zbyt dużo (czego skutkiem mógłby być efekt rozproszenia wysiłków), by były one realne (patrz: etap samooceny) i w jakiś sposób mierzalne (byś później mógł rozliczyć się - sam ze sobą - z ich realizacji).

  • Co chciałbym robić w życiu?
  • W jaki sposób chciałbym o sobie myśleć u schyłku życia?
  • Jakie wartości są dla mnie najważniejsze?
  • Co potrafię robić najlepiej?
  • Jak oceniają mnie nauczyciele, rodzice, koledzy? Za co mnie cenią?
  • Jaką mam motywację (co mnie motywuje najbardziej)?
  • Jaką mam wiedzę i zdolności (np. organizacyjne, techniczne)?
  • Czym mam na jakimiś polu doświadczenie (może organizowałeś piknik w szkole średniej)?

Po tej solidnej porcji wiedzy teoretycznej spróbuj wykorzystać ją i zaplanować własną ścieżkę kariery zawodowej. Pomocna Ci będzie karta zamieszczona na następnej stronie.

Planowanie kariery zawodowej

Czym dla mnie jest kariera zawodowa?

Samoocena (patrz pytania poniżej)

Zbieranie informacji na temat dostępnych karier zawodowych

Wyzanczanie celów

Co muszę zrobić aby zrealizować powyższe cele?

Z przymrużeniem oka

40. letni Piotr Kowalski odebrał czek na milion złotych, które wygrał zbierając kapsle od piwa przez pół roku. Chwilę pozował do zdjęć reklamowych, po czym ...... pomknął do pracy na nocną zmianę.

Ostatnim problemem, z którym chciałabym Cię zaznajomić w tym rozdziale, to typologia karier zawodowych. Poniżej przedstawiam opis sześciu typów karier zawodowych. Być może któraś z tych ścieżek pasuje do Twojej osoby?

  1. Kariera ukierunkowana na kwalifikacje – typ ścieżki zawodowej dla ludzi ceniących sobie samodzielne, wymagające specjalistycznych kwalifikacji stanowiska, dla których praca jest wyzwaniem życiowym; unikają stanowisk kierowniczych, oczekują wysokiej płacy za swoje umiejętności.
  2. Kariera ukierunkowana na zarządzanie – dla ludzi o wysokich umiejętnościach organizacyjnych, posiadających zdolności przewodzenia grupie i umiejętności analizowania sytuacji. Praca sama w sobie jest dla nich wyzwaniem, ale liczy się również pozycja w firmie, prestiż, tytuły, stanowiska oraz możliwości ciągłego awansu.
  3. Kariera ukierunkowana na niezależność – osobom reprezentującym ten typ kariery przeszkadza zaszeregowanie w strukturze firmy, cenią sobie indywidualny sukces, niezależność, swobodę pracy. Często wybierają zatrudnienie w formie kontraktu.
  4. Kariera ukierunkowana na twórczość – dla ludzi ceniących wolność i publiczne uznanie, mających dużą wiarę we własne siły. Motorem napędowym jest swoboda kreowania nowych koncepcji i myślenie strategiczne.
  5. Kariera ukierunkowana na bezpieczeństwo – dla ludzi, którzy cenią sobie przewidywalność wyników pracy, dobre warunki płacy, minimalizację ryzyka. Osoby takie nie szukają nowych rozwiązań i sposobów rozwoju, zarówno osobistego, jak i firmy.
  6. Kariera ukierunkowana na wyzwania – dla ludzi, którzy pracę traktują jak walkę, w której mogą udowodnić swoją wartość. Z tego względu nie cieszą się sympatią współpracowników, ale z punktu widzenia realizacji określonej strategii firmy często są przydatni.